Predlog YUROM centra: Zakon o legalizaciji romskih naselja
Zakon „Svoj na svome“ trebalo bi da olakša ozakonjenje nelegalno izgrađenih objekata, ali za mnoge porodice koje žive u romskim naseljima širom Srbije problem ostaje vlasništvo nad zemljištem na kojem su kuće podignute. Predlog Yurom centra je donošenje posebnog zakona o legalizaciji održivih neformalnih romskih naselja, kojim bi se ovo pitanje rešavalo sistemski, po modelu masovnog otkupa društvenih stanova iz 1992. godine.
Odgovornost države i model iz 1992. godine
Direktor Yurom centra Osman Balić ukazuje na odgovornost države, čija je nekadašnja stambena politika, kako objašnjava, doprinela segregaciji Roma. Osnovni princip predloženog rešenja jeste da se najpre uradi urbanistička analiza i utvrdi koja su naselja održiva.
“Zakon o legalizaciji starih, održivih romskih naselja naša grupa napravila je 2014. godine. Prošao je Savet Evrope, forume Svetske banke, OEBS-a i Evropske komisije. U dokumentima za proces pridruživanja Srbije Evropskoj uniji postoji preporuka Evropske komisije da se sprovede legalizacija romskih naselja, upravo na način koji smo predložili. Radi se urbanistička analiza kako bi se utvrdilo da li su naselja održiva ili ne. Ukoliko jesu, ljudi se ne smeju iseljavati“, ističe Balić.
Beograd mala i Stočni trg – primeri iz Niša
Kada je reč o Nišu, kao primer naselja u kojima bi ovakav pristup mogao da se primeni navodi Beograd malu i Stočni trg. Za Beograd malu je, prema njegovim rečima, proces rešavanja već pokrenut kroz izradu detaljnog regulacionog plana, dok je za Stočni trg neophodno najpre uraditi takav plan.
„Tu treba uraditi preparcelizaciju, pre svega zato što je naselje prenaseljeno. Te kuće su među najstarijim objektima u gradu“, navodi Balić.
On dodaje da je za deo Stočnog trga predviđeno i novo naselje sa za socijalno ugrožena domaćinstva. Za objekte koji ne mogu da budu legalizovani, potrebno je pronaći drugo rešenje i urediti prostor tako da naselje postane funkcionalno, ali uz saglasnost i učešće građana.
Dokument navodi i da nedostatak finansijskih sredstava, nerešeni imovinsko-pravni odnosi i protivljenje delu stanovništva predstavljaju prepreke za rešavanje problema romskih naselja.
Preseljenje uz dogovor sa građanima
Kao primer navodi i naselje Crvena zvezda, čiji su stanovnici, kako kaže, izrazili spremnost da se presele, ali uz uslov da budu uključeni u razgovore i donošenje odluka.
„Građani su se složili da hoće da se presele, ali da budu konsultovani. Dakle, da se razgovara sa njima, a ne da im se samo nešto nametne“, ističe Balić.
Nerealizovani planovi
Planovi za stambeno zbrinjavanje dela romskih porodica na području Stočnog trga postoje gotovo deceniju. Još 2017. godine najavljena je izgradnja 25 kuća za 50 porodica, uz finansijsku podršku Evropske unije i Grada Niša, ali projekat nije realizovan.
Prema podacima mapiranja iz 2020. godine, u Srbiji postoje 702 podstandardna romska naselja, u kojima živi gotovo 168.000 ljudi.
Propozalo e YUROM centroko: Kanuni pala legalizacija e romane bešipnaske thanengo
O kanuni „Svoj na svome“ trubul te lokharel legaliziribe e objektongo save bi legalno vazdime, numa pala but familije save živinena ano romane bešipnaske thana pe sasti Srbija, problem i dalje ačhol vlasništvo pala i phuv pe savi si vazdime o khera. O propozalo e YUROM centroko si te anel pes jekh posebno kanuni pala legalizacija e održiva naformalna romane bešipnaske thanengo, savo ka rešisarel akava problemi sistematski, palo modeli e masovno otkupe e društvena stanongo kotar o 1992-to berš.
E responsibiliteta e themeski thaj o modeli kotar o 1992-to berš
O direktori e YUROM centroko, Osman Balić, mothol pala e responsibiliteta e themeski, savi purani politika pala bešipe, sar vov objasnil, dende kontribucija ki segregacija e Romen. O osnovno principo e predložime rešenjako si te kerel pes angleder urbanističko analiza thaj te utvrdil pes save naselja si održiva.
„O kanuni pala legalizacija e purane održiva romane bešipnaske thanengo amari grupa kerda ano 2014-to berš. Nakhlas o Savet e Evropako, e forumura e Lumako Bankako, e OSCE-sko thaj e Evropaki Komisijako. Ando dokumentura pala o proceso e pridruživaske e Srbijako ki Evropska Unija, isi rekomendacija e Evropaki Komisijaki te kerel pes legalizacija e romane naseljengo, baš sar amen predložisardam. Kerel pes urbanističko analiza te utvrdil pes dali e naselja si održiva vaj na si. Ako si održiva, o manuša na troman te aven iselime“, mothol Balić.
Beograd mala thaj Stočni trg – primerura kotar o Niš
Kana si lafi pala o Niš, vov anel e Beograd malu thaj Stočni trg sar primerura e naseljengo kote šaj te primenin pes akava pristupo. Pala e Beograd malu, sar vov mothol, o proceso pala rešavanje e problemosko već si pokrenime kroz keribe detaljno regulaciono plano, dok pala o Stočni trg trubul angleder te kerel pes asavko plano.
„Odothe trubul te kerel pes preparcelizacija, majangleder pala adava so o naselje si but naseljime. Gova khera si maškar o najpurane objekte ano foro“, mothol Balić.
Vov dodal kaj pala jekh kotor e Stočnog trga si planirime vi nevo naselje pala socijalno ugrožena domaćinstva. Pala e objekte save našti te aven legalizime, trubul te arakhel pes aver rešenje thaj te uredil pes o than tako kaj o naselje te ovel funkcionalno, numa uz saglasnost thaj participacija e građanengo.
O dokumenti mothol vi kaj o nedostatak e finansijska sredstvengo, nerešime imovinsko-pravna odnosa thaj o protivljenje e jekh kotoresko e stanovništvosko predstavljin prepreke pala rešavanje e problemosko e romane naseljengo.
Preseljenje uz dogovor e građanencar
Sar primer vov anel vi o naselje Crvena zvezda, savešće stanovnici, sar vov mothol, izrazime spremnost te preselinen pes, numa uz uslov kaj ka aven uključime ano razgovorura thaj ano donošenje e odluka.
„O građani složisajle kaj kamen te preselinen pes, numa te aven konsultuime. Gova značil te razgovorinel pes olencar, a na samo te nametinel pes olenge nesavo rešenje“, mothol Balić.
Planura save na realizuime
O planura pala stambeno zbrinjavanje e jekh kotoresko e romane familijengo ano područje e Stočnog trga postojin skoro deš berš. Još ano 2017-to berš sas najavime vazdibe 25 kherengo pala 50 familije, uz finansijska podrška e Evropska Unijaki thaj e Grada Nišeski, numa o projekto na sas realizuime.
Pala e podatkura kotar o mapiranje ano 2020-to berš, ani Srbija postojin 702 podstandardna romane bešipnaske thana, ano save živinena skoro 168.000 manuša.
